Badania lekarskie są ważną częścią BHP w każdej firmie. Łatwo jednak potraktować je jako zwykłą formalność. Tymczasem orzeczenie lekarza medycyny pracy decyduje o tym, czy pracownik może wykonywać swoje obowiązki na konkretnym stanowisku.
Wstępne, okresowe i kontrolne badania mają różne cele, a ich terminy wynikają z konkretnych sytuacji. W artykule wyjaśniamy, kiedy pracodawca musi skierować pracownika do lekarza, kto ponosi koszty i jakie konsekwencje wiążą się z dopuszczeniem do pracy bez aktualnego orzeczenia. Zapraszamy do lektury.
Badania wstępne przed rozpoczęciem pracy
Zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku i w warunkach opisanych w skierowaniu.
Badania wstępne wykonuje się przed rozpoczęciem pracy. Pracodawca przygotowuje skierowanie, w którym przedstawia informacje o stanowisku, warunkach pracy oraz występujących czynnikach niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych. Lekarz medycyny pracy na tej podstawie ocenia zdolność pracownika do wykonywania obowiązków.
Przepisy przewidują wyjątki od obowiązku wykonania badań wstępnych. Dotyczą one między innymi ponownego zatrudnienia u tego samego pracodawcy na tym samym stanowisku lub stanowisku o takich samych warunkach pracy w ciągu 30 dni od zakończenia poprzedniego zatrudnienia. W określonych przypadkach można również wykorzystać aktualne orzeczenie uzyskane u poprzedniego pracodawcy.
Badania okresowe. Terminu trzeba pilnować
W trakcie zatrudnienia pracownik przechodzi badania okresowe. Ich częstotliwość zależy od rodzaju wykonywanej pracy i warunków, w jakich jest ona wykonywana. Termin kolejnego badania określa lekarz medycyny pracy.
Po stronie pracodawcy pozostaje kontrolowanie dat wskazanych w orzeczeniach i odpowiednio wczesne skierowanie pracownika na badanie. Nie powinno się czekać z tym do ostatniego dnia ważności dokumentu. Jeżeli orzeczenie straci ważność, pracownik nie będzie mógł wykonywać swoich obowiązków.
Równie istotne jest właściwe przygotowanie skierowania. Informacje przekazane lekarzowi powinny odpowiadać rzeczywistym warunkom na stanowisku. Jeżeli zmienia się organizacja pracy, zakres obowiązków albo występujące czynniki szkodliwe, trzeba sprawdzić, czy dotychczasowa dokumentacja nadal odpowiada rzeczywistości.
Ponad 30 dni choroby – potrzebne badanie kontrolne
Dłuższa nieobecność chorobowa oznacza dodatkowy obowiązek. Pracownik, który był niezdolny do pracy z powodu choroby przez okres dłuższy niż 30 dni, przed powrotem do pracy musi przejść badanie kontrolne.
Nie wystarczy zakończenie zwolnienia lekarskiego. Lekarz medycyny pracy musi potwierdzić brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Dopiero po uzyskaniu odpowiedniego orzeczenia pracodawca może dopuścić pracownika do pracy.
Ma to znaczenie również wtedy, gdy pracownik po chorobie czuje się dobrze i jest gotowy do powrotu. Ocena jego zdolności do dalszego wykonywania obowiązków należy do lekarza medycyny pracy.
Kto płaci za badania?
Koszty badań profilaktycznych ponosi pracodawca. Dotyczy to badań wstępnych, okresowych i kontrolnych. Pracownik nie powinien więc finansować badań wymaganych w związku z zatrudnieniem.
Badania okresowe i kontrolne wykonuje się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonywania pracy w związku z badaniem pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. W określonych przypadkach pracodawca ponosi również koszty przejazdu pracownika na badania.
Zakres badań zależy od stanowiska
Nie wszyscy pracownicy przechodzą identyczne badania. Zakres oceny zależy od stanowiska oraz warunków, w jakich wykonywana jest praca. Lekarz ma prawo zlecić dodatkowe badania lub konsultacje, jeżeli są potrzebne do wydania orzeczenia.
Szczególne zasady dotyczą pracowników narażonych między innymi na substancje i czynniki rakotwórcze oraz pyły zwłókniające. W określonych przypadkach badania mogą być prowadzone także po zakończeniu pracy w takim narażeniu.
Trzeba też pamiętać, że badania profilaktyczne mogą być potrzebne poza standardowymi terminami, jeżeli zmienią się warunki pracy lub pojawią się okoliczności mające znaczenie dla zdrowia pracownika.
Brak badań oznacza poważne problemy
Dopuszczenie pracownika do pracy bez wymaganego orzeczenia stanowi naruszenie przepisów prawa pracy oraz zasad BHP. Dotyczy to zarówno osoby, która w ogóle nie przeszła wymaganych badań, jak i pracownika z nieaktualnym orzeczeniem.
Problem pojawia się również przy powrocie do pracy po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni. Samo zakończenie zwolnienia nie daje podstawy do dopuszczenia pracownika do pracy – potrzebne jest badanie kontrolne.
Podczas kontroli PIP dokumentacja badań profilaktycznych jest weryfikowana. Dlatego w firmie powinien funkcjonować prosty sposób kontrolowania terminów. W małym przedsiębiorstwie, gdzie jedna osoba często odpowiada za wiele spraw, łatwo przeoczyć datę kolejnego badania.
Badania lekarskie a BHP
Badania profilaktyczne nie powinny być traktowane jako formalność odkładana na ostatnią chwilę. Aktualne orzeczenia, prawidłowo przygotowane skierowania i kontrola terminów stanowią ważną część organizacji bezpiecznej pracy.
Wspieramy przedsiębiorców w uporządkowaniu dokumentacji BHP i realizacji obowiązków związanych z bezpieczeństwem pracy. Jeśli chcesz mieć pewność, że dokumentacja i organizacja BHP w firmie są przygotowane prawidłowo, skorzystaj z naszych usług.
Źródła:
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/profilaktyczna-ochrona-zdrowia-pracownikow-badania-lekarskie (data dostępu: 24.08.2026 r.)
https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/kto-moze-przeprowadzac-badania-profilaktyczne-pracownikow (data dostępu: 24.08.2026 r.)
https://lexlege.pl/kp/art-229/(data dostępu: 24.08.2026 r.)
Leszek Maruszczyk
Jestem magistrem inżynierem budownictwa oraz wysoko wyspecjalizowanym ekspertem w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) oraz ochrony przeciwpożarowej (PPOŻ). Posiadam bogate doświadczenie w obsłudze złożonych projektów realizowanych w budownictwie lądowym, wodnym oraz w zakładach przemysłowych.
Skontaktuj się z nami!
Masz pytania? Zostaw wiadomość lub skontaktuj się z naszym specjalistą. Odpowiemy jak najszybciej i pomożemy dobrać najlepsze rozwiązanie dla Twojej firmy.
