znak ostrzegawczy - wypadki przy umowach cywilnoprawnych

Charakterystyka wypadków osób ubezpieczonych (na podstawie umów cywilnoprawnych)

W przypadku umów cywilnoprawnych komplikuje się ocena wypadków. To, że do nich dochodzi, to pewne, natomiast istnieją pewne różnice w ocenie przedmiotowych sytuacji – z pewnością można stwierdzić, że osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych nie są traktowane na równi z pracownikami – ich uprawnienia są mniejsze i nie nabywa się ich automatycznie.

Wypadek – rejestracja i zalecenia

Podstawowe czynności, jakie musi wykonać pracodawca, którego pracownik uległ wypadkowi, to dopisanie zdarzenia do rejestru wypadków i wydanie zaleceń zwiększenia poziomu bezpieczeństwa. Charakterystyczną cechą wypadków osób ubezpieczonych na podstawie umów cywilnoprawnych jest fakt, że nie muszą być one rejestrowane, natomiast co do wydawania zaleceń – w interesie przedsiębiorcy leży, aby zagrożenie jak najszybciej usunąć.

Forma zatrudnienia na papierze i w praktyce

Obecnie częstą praktyką jest zatrudnianie pracowników na umowę zlecenie (i w tym zdaniu nie ma sprzeczności). Umowa taka ma treść właściwą umowie o pracę (wskazane jest miejsce i czas wykonywania obowiązków, wskazany jest przełożony itd.), natomiast nagłówek głosi, że jest to umowa zlecenie. W takim przypadku wypadek przy pracy może zostać uznany za wypadek pracowniczy, ponieważ zgodnie z dominującym orzecznictwem umowę ocenia się nie po tytule, ale po treści, ergo taką formę umowy uznać należy za umowę o pracę. To nakłada na pracodawcę pełnię obowiązków związanych z wypadkiem.

Podstawowa różnica w definicji

W przypadku wypadków pracowniczych wypadek musi mieć związek z pracą – w przypadku osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych taka definicja nie ma sensu prawnego, więc zostało to zastąpione bardziej abstrakcyjną konstrukcją mówiącą o w czasie wykonywania określonych w umowie czynności lub czynności niezbędnych do ich wykonania, nawet jeśli nie są one odpłatne, ale odbywają się w okresie objęcia ubezpieczeniem wypadkowym”. Takie postawienie sprawy oznacza, że osoba mająca polecenie pomalowania płotu na podstawie umowy o dzieło, może ulec niepracowniczemu wypadkowi przy pracy w czasie odbywania przejazdu do sklepu w celu zakupu farby, przy czym można założyć, że w tym przypadku, analogicznie, jak ma to miejsce w pracowniczych wypadkach przy pracy, wymaga się, aby była to podróż najkrótsza (lub ekonomicznie najszybsza). Co więcej, w szczególnych przypadkach za niepracownicze wypadki przy pracy mogą zostać uznane również wypadki w czasie uprawiania sportu lub pobierania nauki.

Nie należy zapominać, że poszkodowanemu, niezależnie od stosunku pracy lub podstawy zatrudnienia wolno skorzystać z uprawnień nadawanych przez Kodeks Cywilny – w przypadku umów cywilnoprawnych jest to często podstawowe narzędzie dochodzenia swoich roszczeń, przy czym należy nadmienić, iż wykorzystanie przepisów KC nie jest uzależnione od opłacenia ubezpieczenia wypadkowego i następuje na wniosek poszkodowanego, natomiast stroną pozwaną będzie firma, na rzecz której poszkodowany wykonywał pracę (a więc w przypadku umów agencyjnych nie agencja, ale firma, w której siedzibie wykonywano obowiązki).

Miniatura do wpisu na temat wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy

Charakterystyka wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy

Istnieje w przepisach pewna grupa wypadków, które, choć nie zachodzi w ich przypadku bezpośredni związek z wykonywaniem czynności służbowych, traktowane są na równi z wypadkami przy pracy. Tego rodzaju sytuacje dotyczą zdarzeń, które, choć nie są bezpośrednio związane z pracą, mogą mieć miejsce jedynie w przypadku pracownika danej firmy. Brzmi to nieco zawile, ale ze względów praktycznych takiego stopnia abstrakcji wymaga sformułowanie przepisów.

Wypadki zrównane z wypadkami przy pracy

Aby ułatwić praktyczne rozpoznanie okoliczności wypadku i umożliwić stwierdzenie, czy w konkretnym przypadku zaistniał wypadek równoważny wypadkowi przy pracy, czy nie, wprowadzono dodatkowe charakterystyki dla trzech rodzajów sytuacji, w których dochodzi do wypadków. W rozumieniu przepisów za wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy dochodzi:

  • jeśli pracownik realizuje zadania zlecone przez działające w obrębie zakładu jednostki związkowe. Warunkiem oczywiście jest odpowiedni poziom bezpieczeństwa zapewniany przez środki ochrony indywidualnej i inne zabezpieczenia w czasie trwania czynności – gdyby do wypadku doszło z racji złego zabezpieczenia miejsca działania albo niedostosowania zadań do kompetencji pracownika, nadal można mówić o wypadku, ale jego klasyfikacja jest sprawą bardziej skomplikowaną;
  • jeśli pracownik przebywa w podróży służbowej, a rozpatrywane zdarzenie ma związek z zadaniami, które zostały powierzone pracownikowi na czas podróży. Wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy będzie więc wypadek drogowy w czasie przejazdu na szkolenie lub w miejscu odbywania spotkań służbowych, ale już wypadek w czasie wolnym – nie;
  • jeśli pracownik odbywa służbę w jednostce samoobrony lub zakładowej straży pożarnej, przy czym w tym przypadku nie ma znaczenia, czy miejsce służby znajdowało się na terenie zakładu pracodawcy czy poza nim.

Wypadki zrównane z wypadkami przy pracy – podsumowanie graficzne

Wypadki zrównane z wypadkami przy pracy: infografika

Infografika: wypadki zrównane z wypadkami przy pracy

Nadal w mocy pozostają oczywiście podstawowe kryteria charakterystyczne wypadku: nagłość zdarzenia, zewnętrzna przyczyna oraz konsekwencje, do których zalicza się uraz lub śmierć pracownika. W przypadku wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy obowiązują te same zasady ustalania okoliczności i pracownik nabywa w związku z wypadkiem identyczne prawa do zasiłków.

Co ważne, wypadkowi zrównanemu z wypadkiem przy pracy może ulec jedynie pracownik. To oznacza, że wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy nie może zostać stwierdzony w przypadku osób pobierających stypendia, przyuczanych do zawodu ani pracujących na podstawie umów cywilnoprawnych. Katalog wyłączeń jest zresztą szerszy, jednak pozostałe sytuacje mają miejsce stosunkowo rzadko, w związku z tym również praktyka orzecznicza jest uboższa.

Podsumowując: zrównanie wypadku z wypadkiem przy pracy ma wymiar formalny, ponieważ dotyczy jedynie kwestii związanych ze sporządzaniem dokumentacji powypadkowej. Nie wpływa to natomiast na uprawnienia pracownika, zmianie nie ulega również sama definicja wypadku ani warunki uznania danego zdarzenia za związane z pracą – w tym przypadku katalog wygląda nieco inaczej, jednak ciągłość przyczynowo-skutkowa między zatrudnieniem a wypadkiem pozostaje zachowana, ponieważ osoby niezatrudnione nie mogą ulegać wypadkom przy pracy, ergo tej kwestii również zrównanie nie zmienia.

Dodatkowe informacje:

Infografika na temat wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy – pobierz.

Wypadek drogowy - w drodze do pracy

Charakterystyka wypadków w drodze do pracy i z pracy

Wypadek w drodze do pracy wydaje się łatwy do scharakteryzowania, jednak w praktyce pojęcie to jest dość szerokie, a jednocześnie obwarowane kilkoma ograniczeniami, które sprawiają, że nie każda droga do pracy jest tak samo dobra w rozumieniu przepisów.

Którędy do pracy?

Przepisy, a konkretnie ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, definiuje wypadki przy pracy jako zdarzenia, które miały miejsce w drodze do pracy lub z pracy, ale tylko pod warunkiem, że droga ta była najkrótszą możliwą i nie została przerwana, a więc w tym czasie pracownikowi nie wolno załatwiać spraw prywatnych, nawet jeśli pozornie nie wpływa to na czas potrzebny na pokonanie drogi do pracy lub z pracy. W przeciwnym razie zdarzenie nie zostanie uznane za wypadek w drodze do pracy.

Nie tylko do domu

Co ważne, wypadki w drodze do lub z pracy nie są na stałe związane z trasą dom-praca-dom. Ustawodawca dopuszcza bowiem zamknięty katalog innych punktów:

  • inne miejsce zatrudnienia;
  • miejsca zwykłego wykonywania funkcji służbowych;
  • miejsca zwykłego spożywania posiłków;
  • miejsca odbywania nauki.

Co może się wydarzyć w drodze do pracy?

W tym przypadku oczywiście nie ma mowy o zamkniętym katalogu wypadków, natomiast z pewnością można stworzyć listę dość często powtarzających się zdarzeń. Do tych na pewno można zaliczyć wypadki drogowe, urazy spowodowane oblodzeniem chodnika, potknięcia, ale także – na szczęście zdecydowanie rzadziej występujące – wypadki spowodowane świadomym i celowym działaniem osób trzecich.

Świadczenia związane z wypadkami mającymi miejsce w drodze do pracy

Każdy pracownik, który uległ wypadkowi w drodze z pracy lub do pracy, ma prawo do pełnego wynagrodzenia przez 33 dni w ciągu roku (czas ten może być dzielony między krótsze okresy niezdolności do pracy występujące po kilku wypadkach), a następnie zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Jeśli powstała wskutek wypadku niezdolność do pracy będzie miała charakter trwały, można ubiegać się również o rentę z tytułu niezdolności do pracy – o jej przyznaniu, podobnie jak o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego, decyduje jednak lekarz orzecznik, natomiast prawo do wynagrodzenia i zasiłku chorobowego nie podlegają jego ocenie, a wynikają wprost z przepisów prawa, choć oczywiście ograniczony jest czas, przez jaki wszystkie te świadczenia mogą być wypłacane.

Nie ma natomiast możliwości uzyskania jednorazowego odszkodowania z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu wypadku w drodze do pracy lub z pracy. Jak więc widać, sama definicja już jest mocno skomplikowana i mglista, a dodatkowe komplikacje, dotyczące szczególnie oceny parametrów subiektywnych, takich jak czas podróży i wielkość doznanych urazów sprawiają, że kwestie związane z wypadkami w drodze do pracy są zwykle bardzo skomplikowane i trudno tu o jakiekolwiek uogólnienia na wyższym poziomie szczegółowości.

Wypadek w drodze do pracy, wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy

Rodzaje wypadków związanych z pracą

Wypadek związany z pracą to pojęcie bardzo precyzyjnie zdefiniowane i aby można było mówić o takim wypadku, konieczne jest spełnienie kilku przesłanek. Co więcej, nie każde zdarzenie uznawane za wypadek musi być wypadkiem w pracy, a niektóre wypadki po pracy mogą zostać potraktowane jako wypadki związane z pracą. Dlaczego?

Definicja wypadku

Wypadek jest to nagłe zdarzenie o potencjalnie różnych przyczynach zewnętrznych, w którego następstwie dochodzi do jakiegokolwiek urazu lub śmierci. O wypadku związanym z pracą mówić można jedynie wtedy, kiedy do zdarzenia takiego dochodzi w czasie wykonywania obowiązków służbowych przez ubezpieczonego. To daje łącznie cztery przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby wypadek związany z pracą, mógł być także sklasyfikowany, jako wypadek przy pracy: zewnętrzna przyczyna nagłego zdarzenia, poniesienie urazu lub śmierci oraz związek z wykonywaną pracę. Pozornie ta definicja jest wyczerpująca, jednak w praktyce nie zawsze jest wystarczająca.

Wypadki w drodze do pracy

Jeśli w drodze do pracy ubezpieczony ulega wypadkowi, to zgodnie z powyższą definicją nie następuje spełnienie czwartej przesłanki, czyli związku z pracą – tak wydaje się na pierwszy rzut oka. Jednak przepisy jasno precyzują, że w drodze do pracy lub w czasie powrotu do domu pracownik pozostaje w dyspozycji zakładu pracy i przez to wypadki w drodze do lub z pracy traktowane są na równi z tymi, które wydarzają się na stanowisku pracy.

Zobacz film, przedstawiający w skrócie, jakie są rodzaje wypadków i jakie przysługują do nich świadczenia:

Polecenia i wypadki

Ważną kwestią dla ustalenia przebiegu zdarzenia jest wskazanie, czy pracownik czynność, w czasie której wykonywania uległ wypadkowi, zainicjował samodzielnie, czy też na polecenie przełożonych. Dla stwierdzenia wypadku jednak to rozróżnienie nie ma znaczenia, ponieważ zarówno zdarzenia w czasie wykonywania zwykłych zadań służbowych, jak też działań podjętych bez polecenia przełożonych, a będących w interesie zakładu, traktowane są w jednakowy sposób.

Wypadek bez pracy?

Jest jeszcze jedna ważna kategoria wypadków, które wymagają oddzielnego omówienia. Są to tak zwane zdarzenia traktowane na równi z wypadkami związanymi z pracą. Dochodzi do nich w sytuacji, która nie ma bezpośredniego związku z codziennymi czynnościami służbowymi, ale która wynika wyłącznie z przyczyny istniejącego stosunku pracy. Mówiąc wprost – jako sytuacje równoważne z wypadkami w pracy rozpatruje się wypadki w delegacji, przy czynnościach na rzecz zakładowych jednostek związkowych czy innych służbach zakładowych, nawet jeśli działanie takie wykracza poza codzienny zakres obowiązków, ale pozostaje w związku z wykonywaną pracą.

Każdy wypadek jest inny

Zebranie podstawowych zasad i definicji wydaje się zadaniem prostym, natomiast po wypadku należy ustalić jego przebieg i to jest kwestia zdecydowanie bardziej skomplikowana, ponieważ tego rodzaju dochodzenia wymagają bardzo szczegółowych opisów zdarzenia przekazanych przez różne źródła. Analiza wypadków ma bowiem doprowadzić do wydania zaleceń zwiększających bezpieczeństwo i wdrożenia ich w codziennej praktyce zakładu, a więc można śmiało powiedzieć, że każdy wypadek ma konsekwencje zdecydowanie wykraczające poza samo zdarzenie.

Informacje dodatkowe:

Rodzaje wypadków związanych z pracą – prezentacja do pobrania

najważniejsze przepisy BHP

BHP – najważniejsze akty prawne

Bezpieczeństwo i higiena pracy to zagadnienia w dużej mierze podlegające ustaleniom zdroworozsądkowym, jednak bardzo ważne jest, aby równocześnie uczynić zadość właściwym przepisom. W polskim prawodawstwie nie funkcjonuje wyczerpujący akt prawny, który w sposób kompleksowy regulowałby kwestie BHP, natomiast kilka dokumentów zdecydowanie ma znaczenie dominujące. Poniżej zbiór tych najważniejszych aktów prawnych regulujących kwestie BHP:

Akty prawne i ich krótka charakterystyka

Tabela : charakterystyka wybranych aktów prawnych dotyczących tematyki BHP

Akt prawny Zawartość
USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. /tekst jednolity z 1998 r. Dz. U. Nr 21 poz. 94 z późn. zm./. Kodeks pracy reguluje podstawowe kwestie związane z BHP, precyzuje obowiązki pracodawcy na niskim poziomie szczegółowości, opisuje podstawowy sposób organizacji pracy z uwzględnieniem norm bezpieczeństwa i higieny. Dotyczy wszystkich branż i firm.
USTAWA z dnia 24 sierpnia 1991 r. O ochronie przeciwpożarowej. /tekst jednolity z 2009 r. Dz. U. Nr 178 poz. 1380 z późn. zm./. Ustawa te dotyczy wyłącznie kwestii związanych z zabezpieczeniami na wypadek pożaru. Informuje między innymi o warunkach alarmowania, sposobach zabezpieczenia grupowego i indywidualnego, a także precyzuje, jakie są obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia ochrony ppoż.
ROZPORZĄDZENIA MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. /tekst jednolity z 2003 r. Dz. U. Nr 169 poz. 1650 z późn. zm. /. Jest to swoiste uzupełnienie i rozszerzenie abstrakcyjnych zapisów Kodeksu pracy. Rozporządzenie jest aktem niższego rzędu, ale za to zdecydowanie bardziej szczegółowym. Jest to pierwszy akt prawny, który realnie służy za podstawę przy opracowywaniu konkretnych wzorców postępowań albo projektowaniu zabezpieczeń.
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SOCJALNEJ z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe /Dz. U. z 1998 r. Nr 148, poz. 973 Rozciągnięte na wszystkie stanowiska komputerowe jest, w związku z charakterystyką działalności wielu podmiotów, jednym z najważniejszych aktów prawnych regulujących kwestie BHP. Choć pozornie zakres tematyczny nie jest duży, powszechność stanowisk komputerowych sprawia, że rozporządzenie to ma bardzo szerokie zastosowanie.
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy. /Dz. U. z 2002 r. Nr 191 poz. 1596 z późn. zm./. Dotyczy praktycznie wszystkich firm produkcyjnych, ale także przedsiębiorstw usługowych, rzemieślniczych i wielu innych. Pojęcie maszyny jest bowiem rozciągnięte także na „narzędzia”, a to oznacza, że z tym rozporządzeniem zetknie się większość przedsiębiorców.
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy /Dz. U. z 2004 r. Nr 180 poz.1860 z późn. zm./. Pozornie rozporządzenie to nie ma realnego wpływu na bezpieczeństwo i higienę pracy, jednak jego rolą jest uporządkowanie zasad edukacji z zakresu BHP, co w ogólnym zarysie przyczynia się do poprawy bezpieczeństwa w gospodarce. Na co dzień rozporządzenie to nie jest szczególnie przydatne, ale ze względu na fakt, że służy ono jako podstawa do przygotowania także obowiązkowych szkoleń, jego związek z realnymi wynikami BHP nie może być negowany.
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 7 stycznia 2009 r. w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy /Dz. U. z 2009 r. Nr 14 poz. 80/. Jest to drugie z rozporządzeń o charakterze czysto technicznym. Nie ma wpływu na poziom bezpieczeństwa, jednak reguluje jedną z konsekwencji wypadku – jest to ważne ze względu na wykorzystywanie kart statystycznych w pracach legislacyjnych oraz w celu realnej poprawy bezpieczeństwa. Poza tym, nieprzestrzeganie zapisów tego rozporządzenia niesie za sobą określone konsekwencje karne i finansowe.

 

dostosowanie maszyn do minimalnych wymagań w zakresie bhp

Maszyny a wymagania BHP

Zastosowanie praktycznie dowolnych urządzeń i maszyn wymaga uzgodnienia ich instalacji z obowiązującymi normami w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Nawet jeśli kupowane maszyny są reklamowane jako bardzo bezpieczne i stabilne, problem ich zespolenia z zasadami bezpieczeństwa pozostanie zawsze aktualny. Dlaczego? Wyjaśniamy to w tym artykule.

Bezpieczna maszyna

Maszyny i urządzenia muszą być bezpieczne. Pojęcie to wydaje się wręcz aksjomatem, ale w praktyce zrozumienie problematyki BHP w odniesieniu do maszyn nie jest powszechne. Zabezpieczenia wbudowane w urządzenia to jedno, ale konieczne jest również prawidłowe zabezpieczenie zainstalowanego urządzenia, jego oznakowanie, przygotowanie instrukcji (zarówno odnośnie do prawidłowej eksploatacji, jak i postępowania w sytuacjach awaryjnych). Wszystkie maszyny, które są bezpieczne w rozumieniu odnośnych przepisów są oznaczone certyfikatami zgodności (Deklaracją Zgodności).

Jak zabezpieczyć maszyny?

Zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa i higieny pracy przy maszynach przemysłowych wymaga zwykle spełnienia kilku podstawowych warunków:

  • instalacji i kalibracji urządzeń sterujących pracą maszyny, jeśli panel sterowania nie jest wbudowany w samą jej konstrukcję lub kalibracji i zabezpieczenia stanowiska pracy przy panelu wbudowanym;
  • zabezpieczenia procedury uruchamiania maszyn, co wiąże się często z koniecznością przeprowadzenia wstępnych czynności kontrolnych przynajmniej niektórych elementów maszyny;
  • zapewnienia skutecznego i bezpiecznego sposobu awaryjnego zatrzymywania pracy maszyny. W zależności od typu i konfiguracji urządzenia może to wymagać instalacji dodatkowych elementów obwodu elektrycznego lub dodatkowych urządzeń sterujących;
  • instalacji osłon przy elementach ruchomych, podajnikach, przenośnikach, wyrzutniach itd. Ogólnie rzecz biorąc, stosowanie osłon jest możliwe w odniesieniu do wszystkich elementów maszyn, ale w przypadku wybranych jest koniecznością;
  • instalacji systemu odłączania urządzenia od zasilania. Warto podkreślić, że nie chodzi tu o wyłączenia awaryjne, tylko o odłączenie urządzenia po zakończonej pracy. W zależności od sposobu zasilania i specyfiki stanowiska może być konieczna instalacja dodatkowego osprzętu, który pozwoli bezpiecznie wyłączać zasilanie;
  • opracowania i wykonania oznakowania w pobliżu punktów niebezpiecznych. Takie oznakowanie musi ściśle odpowiadać rodzajowi zagrożenia, a znaki umieszczone być w miejscach widocznych i umożliwiających podjęcie odpowiedniej reakcji w przypadku wystąpienia zagrożeń;
  • zabezpieczenia maszyn przed przebiciem, pożarem, wybuchem itd., w zależności od typu maszyny oraz specyfiki stanowiska.

Nowe czy uzgodnione?

Teoretycznie obowiązek zapewnienia zgodności z wymaganiami minimalnymi dotyczy starych urządzeń (które z tymi wymaganiami nie były zgodne w chwili produkcji), ale w praktyce nie można zaniedbać kwestii związanych z BHP również przy maszynach nowych. Te są wprawdzie stosunkowo dobrze zabezpieczone już na etapie wykonania fabrycznego, jednak instalacja maszyny w konkretnych warunkach zakładu produkcyjnego może oznaczać konieczność zastosowania dodatkowych środków bezpieczeństwa. Jest to kwestia, którą należy wnikliwie przeanalizować – od prawidłowego zabezpieczenia urządzenia zależy dokonanie odbioru przez UDT, ale przede wszystkim bezpieczeństwo, higiena i efektywność pracy przy danym urządzeniu.

Zadania służby BHP - co to jest?

Służba BHP – jakie ma cele?

Służba BHP to specyficzny „organ” firmy, którego zadaniem jest szeroko rozumiane nadzorowanie wszystkich tych aspektów działalności, które dotyczą bezpieczeństwa i higieny pracy. W praktyce zakres obowiązków, choć ustawowo tożsamy w każdej sytuacji, zależy od specyfiki firmy i jej etapu rozwojowego.

Szczegółowe zadania służby BHP

Służba BHP wykonuje między innymi zadania polegające na:

  • bieżącej kontroli stanowisk pracy pod kątem zgodności z normami, wymogami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy;
  • informowaniu właściwych osób i organów firmy o stwierdzonych nieprawidłowościach;
  • współpracy z pracodawcą w zakresie usuwania stwierdzonych zagrożeń dla bezpieczeństwa;
  • opiniowaniu instrukcji bezpieczeństwa sporządzanych zgodnie z odnośnymi przepisami (typowe instrukcje tworzone w większości firm dotyczą między innymi: stosowanych rozwiązań technologicznych, postępowania w razie stwierdzenia zagrożenia, obsługi maszyn i urządzeń, postępowania z materiałami szkodliwymi lub niebezpiecznymi, udzielania pomocy przedmedycznej);
  • udziale w dokonywaniu oceny zagrożeń dla bezpieczeństwa i higieny pracy dla nowo tworzonych stanowisk, stanowisk reorganizowanych i przenoszonych;
  • konsultacjach i wsparciu pracodawcy w zakresie szkoleń i adaptacji pracowników do zasad BHP obowiązujących w firmie;
  • prowadzeniu doradztwa i konsultowania zasad BHP z pracownikami, jednostkami organizacyjnymi i niezależnymi podmiotami działającymi w obrębie organizacji (np. związkami zawodowymi);
  • sporządzaniu analiz i planów dotyczących BHP w firmie;
  • optymalizacji nowych procesów technologicznych wdrażanych w zakładach usługowych i produkcyjnych;

Najważniejszy z najważniejszych

Podstawowym zadaniem służby BHP jest bez wątpienia kontrola bieżąca. Pozostałe funkcje mają charakter okresowy lub epizodyczny – są oczywiście ważne, ale ich realizacja jest uzależniona przede wszystkim od etapu rozwojowego firmy, natomiast bieżąca kontrola BHP jest obszarem zainteresowań służby BHP przez cały czas.

Taka kontrola może przyjmować różne formy: od okresowego sprawdzania określonych parametrów na stanowiskach pracy, przez monitoring sytuacji, aż po interwencje kryzysowe, kiedy warunki BHP zmieniają się w związku z różnymi niezależnymi czynnikami.

To bieżąca analiza zagrożeń w miejscu pracy stanowi podstawę do budowy instrukcji bezpieczeństwa, zarysów procesów technologicznych itd. Zmiany w zasadach BHP wynikają zawsze ze zmian o charakterze organizacyjnym i wynikają ze stanu poprzedniego – służba BHP jest odpowiedzialna za znajomość stanu zabezpieczeń przed zagrożeniami wszystkich typów w dowolnym momencie historii firmy. Dysponując tymi informacjami, służba BHP sugeruje rozwiązania zwiększające komfort i bezpieczeństwo pracy w zakładzie lub na poszczególnych stanowiskach i tylko dzięki danym bieżącym może skutecznie brać udział w badaniu przyczyn wypadków albo zdarzeń ryzykownych w organizacji.

Podsumowanie

Choć zadanie służby BHP można z powodzeniem opisać w jednym, niezbyt długim zdaniu, w praktyce jest to zespół złożonych działań, których realizacja przyczynia się do maksymalizacji komfortu i bezpieczeństwa oraz higieny pracy w dowolnym horyzoncie czasowym, zarówno w kontekście poszczególnych stanowisk, jak i w kontekście sytuacji całej organizacji. Zadanie służby bezpieczeństwa – to podstawowe – jest realizowane na różne sposoby, często każdego dnia, choć zwykle nie jest to szczególnie widoczne. Wagę tych zadań docenia się jednak szczególnie wtedy, kiedy widać postęp w warunkach higieny pracy wraz z rozwojem firmy i wydłużeniem się czasu jej obecności na rynku.

Badania lekarskie - zmiany po 1 kwietnia 2015

Badania lekarskie dla pracowników po 1 kwietnia

Badania lekarskie dla pracowników od dłuższego czasu były dyskutowane: ich zakres, forma oraz katalog osób, które były objęte wyłączeniami, nie były właściwie dopracowane i dostosowane do wymogów rynku pracy. Obecnie część ograniczeń ustawowych została zmieniona.

Nowe wyłączenia po 1 kwietnia

Od 1 kwietnia zmienił się katalog wyłączeń. Do tej pory zasada była jasna: przy zmianie pracodawcy konieczne było przeprowadzenie ponownych badań lekarskich, niezależnie od ważności poprzedniego orzeczenia o zdolności do pracy. Konieczność powtórzenia badań dotyczyła również osób, które nie pozostawały w stosunku pracy przez co najmniej 30 dni. W nowej formie utrzymano ograniczenia czasowe, co oznacza, że bez względu na pracodawcę, po 30 dniach od zerwania lub zakończenia poprzedniego stosunku pracy, konieczne będzie powtórne wykonanie badań lekarskich.

Nowością w Kodeksie Pracy jest jednak wyłączenie z obowiązku przeprowadzania badań wstępnych w przypadku zmiany pracodawcy. Zmiana ta jednak ma ograniczony zakres:

  • stanowisko w nowej firmie musi być identyczne lub zbliżone do dotychczas zajmowanego przez pracownika w macierzystej organizacji;
  • badania lekarskie zachowują ważność do czasu określonego przez lekarza albo w terminie przewidzianym ustawą, jeśli termin ten nie był przez lekarza skrócony;
  • lista narażeń na nowym stanowisku musi być taka sama jak w poprzednim miejscu pracy;
  • wyłączenie nie obejmuje osób wykonujących prace uznane za niebezpieczne.

Bez zmian – terminarz badań

Podstawowe terminy badań są określone ustawą i w nowelizacji nie wprowadzono żadnych zmian, co oznacza, że:

  • co 5 lat badaniom podlegają osoby pracujące na stanowiskach biurowych bez komputerów;
  • co 4 lata badaniom podlegają osoby pracujące na stanowiskach biurowych i przy komputerach;
  • co 3 lata badaniom podlegają pracownicy wykonujący swoje obowiązki w miejscu o podwyższonej temperaturze;
  • co 2 lata badaniom podlegają pracownicy wykonujący swoje obowiązki w miejscu o podwyższonej temperaturze, starsi niż 45 lat, a także osoby pracujące na stanowisku wiążącym się z narażeniem na oddziaływanie szkodliwych pyłów lub par;
  • w terminach krótszych niż wyżej wymienione, jeśli lekarz z uzasadnionych medycznie przyczyn skróci interwał badań w stosunku do maksymalnego okresu ważności orzeczenia przewidzianego ustawą.

Po co zmiany?

W porównaniu z całokształtem przepisów regulujących badania lekarskie pracowników, wprowadzone zmiany wydają się wręcz kosmetyczne, jednak w praktyce mają one duże znaczenie. Ponieważ mobilność pracowników rośnie, zwiększa się też gotowość do podjęcia pracy na rzecz innych pracodawców, konieczność częstego wykonywania badań lekarskich staje się relatywnie bardziej uciążliwa. Przy zwiększonej rotacji pracowników jest to problematyczne także dla pracodawców, których ustawa zobowiązuje do pokrycia kosztów badań lekarskich dla pracowników.

Zmiana, nawet pozornie niewielka, w takim zakresie, w jakim zmodyfikowano Kodeks Pracy, ma na celu przede wszystkim ułatwienie formalności związanych ze zmianą miejsca zatrudnienia – wymogiem nadal jest utrzymanie identycznych warunków pracy, co oznacza, że poziom bezpieczeństwa i komfortu pracowników nie powinien ulec zmniejszeniu. To ułatwienie jest w istocie tylko realizacją podstawowych postulatów logicznego uproszczenia prawa pracy. Oczywiście jedna nowelizacja nie jest wystarczająca do tego, aby Kodeks pracy uznać za najlepszy z możliwych, jednak jest to krok w dobrym kierunku, zarówno z punktu widzenia pracodawców, jak i pracowników.

Zadania służby BHP - co to jest?

Wypadki przy pracy cz. 2: co nie jest wypadkiem?

W poprzednim wpisie wypadki przy pracy cz. 1: kiedy jest wypadek – omówiona została szerzej definicja wypadku przy pracy. Dla przypomnienia, brzmi ona tak:

Ustawa  z dnia 30 października 2002 r.  o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy  i chorób zawodowych.

Art. 3. 1. Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

1)     podczas   lub w   związku   z wykonywaniem   przez   pracownika   zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;

2)     podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;

3)     w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Dzisiaj omówimy, kiedy zdarzenie skutkujące rozstrojem zdrowia pracownika nie może być zaklasyfikowane jako wypadek przy pracy.

Opierając się na powyższej definicji, rozbijmy kryteria uznania zdarzenia za wypadek przy pracy:

Zdarzenie nagłe

Co nie jest wypadkiem?

  • urazy przeciążeniowe, powstałe w związku z wykonywaną pracą, a konkretnie z jakimiś czynnikami biomechanicznymi (np. urazy kolan wskutek wielokrotnie powtarzających się ruchów nogi), które działają na pracownika ciągle lub cyklicznie (ponad 1 dzień)
  • rozstrój zdrowia psychicznego wskutek np. stale występujących w środowisku pracy czynników stresogennych

Przyczyna zewnętrzna

Nie będzie wypadkiem na przykład:

  • zawał serca, jeśli poszkodowany miał zdiagnozowaną chorobę wieńcową (przyczyną rozstroju zdrowia jest choroba wewnętrzna)
  • akt samookaleczenia

Uraz lub śmierć

Tutaj ponownie wykluczeniem zdarzenia jako wypadek przy pracy może być zawał wskutek zdiagnozowanej choroby wieńcowej, ponadto stałych problemów zespołom powypadkowym dostarczają przypadki odnowienia się lumbago / rwy kulszowej / dyskopatii, jeśli poszkodowany już wcześniej miał zdiagnozowane takie choroby (zdaniem wielu lekarzy chorób tych nie da się całkowicie wyleczyć i kolejne wystąpienia objawów /bólu, trudności w poruszaniu się / są raczej pewne).

Kolejnym powodem do wykluczenia zdarzenia jako wypadku przy pracy jest zatrucie. Niektóre rodzaje zatruć nie dają żadnych urazów, nie powodują żadnych problemów medycznych, po usunięciu z organizmu substancji, którą zatruł się poszkodowany. Takie zdarzenie zatem nie może być uznane za wypadek przy pracy, przy czym akurat w temacie zatruć jest dość bogate orzecznictwo sądów, wedle którego w niektórych przypadkach zatrucia uznaje się za wypadek przy pracy (dotyczy to w szczególności zatruć pokarmowych w gastronomii i górnictwa).

Związek z pracą

Wypadki, które wydarzyły się w trakcie samowolnego opuszczenia zakładu pracy przez pracownika, nie mogą być zaklasyfikowane jako wypadki przy pracy – nie ma związku z wykonywaną pracą.

To samo dotyczy wypadków poza zakładem pracy, jeśli poszkodowany opuścił go za przyzwoleniem przełożonych, ale w celu wykonywania czynności prywatnych.

Trzecie wykluczenie, to wypadek w czasie wykonywania czynności prywatnych przez pracownika na terenie zakładu pracy i w godzinach pracy.

Warto dodać, że wykluczenie pierwsze i trzecie w kategorii „Związek z pracą” może także być przyczyną nałożenia kary porządkowej na pracownika.

Zdarzenie nie zostało uznane za wypadek przy pracy, co wtedy?

W takiej sytuacji poszkodowany, jeśli nie zgadza się z decyzją zespołu powypadkowego, ma dwie możliwości:

  • Zgłoszenie uwag do protokołu i przekazanie ich na piśmie pracodawcy, jeszcze zanim ten zatwierdzi protokół powypadkowy. Jeśli pracodawca, mimo zgłoszonych uwag zatwierdzi protokół powypadkowy, wg którego zdarzenia nie uznaje się za wypadek przy pracy, jest jeszcze opcja 2:
  • Zgłoszenie się po poradę prawną do najbliższej siedziby Okręgowego Inspektoratu Pracy – inspektorzy pracy bądź wyjaśnią poszkodowanemu zasadność nieuznania zdarzenia za wypadek przy pracy, bądź podejmą kroki względem pracodawcy, jeśli uwagi poszkodowanego są zasadne.